Cosplay | คอสเพลย์

คอสเพลย์ (Cosplay หรือ Cos’Play) เป็นคำที่มาจากการผสมคำภาษาอังกฤษระหว่าง Costume (เครื่องแต่งกาย) + Play (การเล่น) จึงแปลตรงตัวได้ว่า “การเล่นเสื้อผ้า” อย่างไรก็ตาม นิยามที่ได้รับการยอมรับมากที่สุดคือ
“การแต่งกายเลียนแบบตัวละคร”

 

ความหมายและลักษณะโดยทั่วไป

คอสเพลย์คือการแต่งกายเลียนแบบตัวละครจากสื่อต่าง ๆ เช่น

  • การ์ตูน / อนิเมะ / มังงะ
  • เกม
  • ภาพยนตร์ / ละคร
  • นวนิยาย
  • วงดนตรี / ศิลปิน (เช่น J-Rock, Visual Kei)
  • ซูเปอร์ฮีโร่ หรือคาแรกเตอร์จากฝั่งตะวันตก

นอกจากเครื่องแต่งกายแล้ว คอสเพลย์ยังรวมถึง

  • กิริยา ท่าทาง
  • บุคลิก
  • การสวมบทบาท (Roleplay)

ผู้ที่ทำกิจกรรมนี้เรียกว่า Cosplayer หรือในภาษาที่ใช้กันในวงการ เช่น Layer


นิยามของคำว่า Cosplay

Costume + Play

นิยามหลักที่ใช้กันทั่วไป
หมายถึง “การเล่นเสื้อผ้า” แต่ในบริบทคอสเพลย์ หมายถึงการแต่งกายเลียนแบบตัวละคร

Costume + Roleplay

อีกแนวคิดหนึ่งที่ตีความว่า
“การแต่งกาย + การสวมบทบาท”

ซึ่งให้ความหมายที่เน้นด้านการแสดงมากขึ้น


ที่มาของคำว่า Cosplay

คำว่า “Cosplay” ถูกบัญญัติขึ้นโดย
Nobuyuki Takahashi จาก Studio Hard ประเทศญี่ปุ่น

โดยใช้ครั้งแรกในปี ค.ศ. 1983
จากการเข้าร่วมงาน Worldcon (Los Angeles Science Fiction Convention)
เพื่ออธิบายลักษณะการแต่งกายซึ่งได้บอกว่าเป็นชุดที่มีในหนังสือนวนิยายวิทยาศาสตร์ของญี่ปุ่น

นิยามในพจนานุกรม

พจนานุกรม Oxford ให้นิยามว่า:

“The practice of dressing up as a character from a film, book, or video game, especially one from the Japanese genres of manga or anime.”

แปลโดยสรุป:

“การแต่งกายเป็นตัวละครจากภาพยนตร์ หนังสือ หรือวิดีโอเกม โดยเฉพาะจากมังงะหรืออนิเมะญี่ปุ่น”


ขอบเขตของคอสเพลย์

แม้คอสเพลย์จะมีภาพจำว่าเกี่ยวข้องกับญี่ปุ่นแต่ในความเป็นจริง ไม่ได้จำกัดเฉพาะญี่ปุ่น

ตัวอย่างเช่น

  • ตัวละครฝั่งตะวันตก เช่น Superman, Iron Man
  • ศิลปิน เช่น Elvis Presley, Lady Gaga
  • ตัวละครจากวัฒนธรรมอื่น ๆ

ทั้งหมดนี้ถือเป็นคอสเพลย์ได้เช่นกัน


ประเภทของคอสเพลย์ (โดยทั่วไป)

ในประเทศไทย สามารถแบ่งหมวดหมู่คร่าว ๆ ได้ เช่น

  • คอสเพลย์การ์ตูน
  • คอสเพลย์เกม
  • คอสเพลย์ J-Rock / Visual Kei
  • คอสเพลย์ศิลปิน
  • คอสเพลย์ซูเปอร์ฮีโร่
  • คอสเพลย์จากนิยาย / ภาพยนตร์

หมายเหตุ: การแบ่งประเภทเป็นเพียงการจัดหมวดหมู่เพื่อความสะดวกในการเรียก ไม่ได้เป็นการแบ่งแยกประเภทอย่างจริงจัง
หลายกรณีสามารถเป็น “สื่อผสม” ได้ เช่น Harry Potter ที่มาจากนวนิยาย , ภาพยนตร์ , ซีรีย์


องค์ประกอบของคอสเพลย์

คอสเพลย์มีทั้งองค์ประกอบที่เป็น รูปธรรม และ นามธรรม

1. เครื่องแต่งกายและอุปกรณ์

  • ชุด / วิก / เครื่องประดับ /
  • อาวุธ / อุปกรณ์เสริม
  • รายละเอียดที่สะท้อนตัวละคร

ไม่จำเป็นต้องอลังการ แต่ต้อง “สื่อถึงต้นแบบ”

2. ความรักและความชอบ

เป็นแรงขับเคลื่อนสำคัญของคอสเพลย์
เพราะคอสเพลย์คือการแสดงออกถึงความชอบในตัวละครนั้น

3. ความเหมือนและการสวมบทบาท

หัวใจหลักของคอสเพลย์ คือ “การเลียนแบบ”
รวมถึง “การสวมบทบาท”

  • ท่าทาง
  • บุคลิก
  • การแสดงออก

คอสเพลย์ในประเทศไทย

จุดเริ่มต้น

สามารถแบ่งได้เป็น 2 ช่วง นั่นคือ งานแรกที่มีลักษณะของคอสเพลย์ในงาน กับงานแรกที่ใช้คำว่าคอสเพลย์

1. ยุคก่อนใช้คำว่า Cosplay

  • งาน “มหกรรมช่อง 9 การ์ตูน” (ปี 2525–2526) ณ บริเวณลานจอดรถของสถานีโทรทัศน์สีช่อง 9
  • เก่าที่สุดเท่าทีระบุได้
  • เป็นการประกวดแต่งกายตัวการ์ตูน
  • ยังไม่ได้ใช้คำว่า “คอสเพลย์”

รูปงานมหกรรมช่อง 9 การ์ตูน ส่งท้ายปี 2555 รับปีใหม่ 2526 โดย PatStudio
คลิกที่รุปเพื่อดูภาพใหญ่

2. ยุคเริ่มใช้คำว่า Cosplay

  • งาน ACHO Meeting ครั้งที่ 3 (พ.ศ. 2541)
  • เป็นหนึ่งในงานคอสเพลย์การ์ตูนยุคแรก

รูปงาน ACHO Meeting ปี พ.ศ.2541 ( ค.ศ.1998) โดย Shunacho
คลิกที่รูปเพื่อดูรูปใหญ่

ในช่วงเดียวกัน
สาย J-Rock ก็เริ่มเติบโตจากกลุ่มแฟนเพลงและงาน Cover Band


การเติบโตของคอสเพลย์ในไทย

ช่วง 2001–2004

เริ่มมีโครงสร้างชัดเจน

  • งานจากสำนักพิมพ์ เช่น Vibulkij Comics Party
  • งานจากค่ายเกม เช่น Ragnarok Online
  • งานจัดโดยกลุ่มคนในวงการ

ช่วง 2005 เป็นต้นไป

เริ่มมีผู้จัดภายนอกที่ไม่ได้เกี่ยวข้องกับสื่ออย่างการ์ตูน เกม โดยตรง เช่น:

  • ห้างสรรพสินค้าต่าง ๆ
  • หน่วยงานภาครัฐ
  • งานเฉพาะทางคอสเพลย์
  • เริ่มมีงานซีรีส์สำคัญ เช่น J-Trends in Town
  • เริ่มมีการคัดเลือกตัวแทนไปเวทีระดับนานาชาติ World Cosplay Summit

การกระจายสู่ต่างจังหวัด

เช่น

  • เชียงใหม่
  • ขอนแก่น
  • นครราชสีมา

แม้จะขยายตัว แต่ศูนย์กลางยังคงอยู่ที่กรุงเทพฯ


ความแตกต่างระหว่าง Cosplay กับ Fancy

หัวข้อ Cosplay Fancy
จุดเด่น เลียนแบบตัวละคร แต่งกายสร้างสรรค์ทั่วไป
ความชัดเจน มีต้นแบบ ไม่มีต้นแบบ
เป้าหมาย ความเหมือน ความแปลกใหม่

แก่นสำคัญของคอสเพลย์คือ “การเลียนแบบ”

 

ขั้นตอนการคอสเพลย์ (โดยทั่วไป)

  • เลือกตัวละคร
  • เตรียมชุด (ตัด / สั่ง / พรีออเดอร์)
  • เตรียมอุปกรณ์
  • ฝึกโพส / การแสดง
  • เข้าร่วมงาน หรือถ่ายภาพ หรือประกวดคอสเพลย์

External Links

  • Shunacho – คอสเพลย์ครั้งแรกในประเทศไทย
  • PatStudio – ภาพการประกวดคอสเพลย์ยุคแรก
  • TACES – บันทึกงานคอสเพลย์

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

งานคอสเพลย์ครั้งแรกของประเทศไทย

 

สำหรับงานแรกที่มีลักษณะคอสเพลย์ในไทยนั้น เท่าที่ระบุได้เก่าที่สุด คือ งาน “งานมหกรรมช่อง 9 การ์ตูน ส่งท้ายปี 2525 รับปีใหม่ปี 2526” ณ บริเวณลานจอดรถของสถานีโทรทัศน์สีช่อง 9 ซึ่งมีการเปิดประกวดแต่งกายตัวการ์ตูน โดยมีเด็ก ๆ ได้เข้าประกวดเป็นจำนวนมาก แต่ด้วยว่าสมัยนั้น ในประเทศไทยยังไม่ได้มีการนำคำว่า “คอสเพลย์” มาใช้ โดยใช้เพียงแค่ว่า “ประกวดการแต่งกาย”

 

สำหรับช่วงเริ่มต้นใช้คำว่าคอสเพลย์นั้น ในช่วงเริ่มต้น การคอสเพลย์ได้แบ่งเป็น 2 กลุ่มใหญ่ ๆ คือ “คอสเพลย์การ์ตูน” และ “คอสเพลย์ J-Rock”

งานแรกของคอสเพลย์การ์ตูนนั้นคืองาน ACHO Meeting ครั้งที่ 3 วันที่15 มีนาคม พศ. 2541 โดยกลุ่ม ACHO ซึ่งเป็นกลุ่มการ์ตูนกลุ่มแรกๆของสังคมการ์ตูน

สำหรับทาง J-Rock นั้นยังไม่สามารถระบุได้ชัดเจนว่าเป็นงานไหน แต่ด้วยกระแส Cosplay J-Rock นั้น ก็จะต้องมาจากทางดนตรี J-Rock เช่นวง X-Japan, Luna Sea, Dir en grey ฯลฯ ดังนั้นจึงเชื่อว่าคอสเพลย์ J-Rock จึงเริ่มมาจากงานพบปะผู้ที่ชื่นชอบใน J-Rock เหมือนกัน หรือ งานที่มีลักษณะการแสดงวง Cover Band เพลง J-Rock นั่นเอง

 

การเติบโตของคอสเพลย์ในประเทศไทย

กระแสคอสเพลย์ในไทยเริ่มค่อย ๆ ขยายในทีละกลุ่มมากขึ้น เช่น คอสเพลย์จากเกมนั้น ก็มีงานอย่างงานเกมออนไลน์ Ragnarok Online จัดการประกวดคอสเพลย์มาโดยตลอด คอสเพลย์จากการ์ตูน ก็มีงานอย่าง Vibulkij Comics Party, Cartoon & Animation ฯลฯ ในส่วนของทาง J-Rock นั้น ก็มีเหล่าคนผู้จัดจัดงานจำนวนมากขึ้น โดยควบคู่กับการแสดงสด Cover J-Rock

2001-2004
ถือเป็นช่วงเริ่มต้นเป็นรูปเป็นร่างชัดเจนมากขึ้นของคอสเพลย์ในประเทศไทย โดยในช่วงระยะนี้ งานคอสเพลย์ส่วนใหญ่จะมีความสัมพันธ์เกี่ยวกับคอสเพลย์โดยตรง เช่น
งานที่จัดโดยสำนักพิมพ์การ์ตูน : Vibulkij Comics Party, BOOM Japanese Festival
งานที่จัดโดยค่ายเกม : งานเกม Ragnarok Online

รวมถึงงานของคนในสังคมการ์ตูน เกม เจร็อค คอสเพลย์จัดกันเอง เช่น
งานสายเจร็อค : EZCAPE, Bloody Evil Story
งานสายเกม : Game World Fair
งานสายการ์ตูน : Comic Market Thailand, Chiang Mai Comic Market

 

2005
เริ่มมีการจัดงานโดยผู้จัดที่ไม่ได้เกี่ยวข้องกับคอนเทนต์คอสเพลย์โดยตรง โดยเป็นทั้งงานที่จัดสำหรับคอสเพลย์โดยเฉพาะ หรือ งานที่นำคอสเพลย์มาเป็นส่วนประกอบในงาน เช่น
จัดโดยห้างสรรพสินค้า : MBK J-Life Street
จัดโดยภาครัฐ : Thailand Animation & Multimedia
เป็นปีแรกของการจัดงาน Comic Party

 

2006
เป็นปีเริ่มต้นของงานคอสเพลย์ซีรียส์สำคัญหลายงาน เช่น J-Trends in Town, Japan Festa in Bangkok, Comicon Road
รวมไปถึงเป็นปีแรกที่มีการจัดประกวดหาตัวแทนประเทศไทยไปแข่งยังประเทศญี่ปุ่น World Cosplay Summit

2007
เป็นปีแรกที่มีงานเกิน 50 งานต่อปี
ปีแรกของงาน Thailand Game Show

 

การเติบโตสู่ต่างจังหวัด

งานคอสเพลย์และคอสเพลย์เยอร์ส่วนใหญ่จะกระจุกตัวอยู่ที่กรุงเทพมหานครเป็นหลัก แต่เมื่อสังคมคอสเพลย์เริ่มขยายตัวไปนั้น ก็เริ่มมีงานที่จัดที่ต่างจังหวัด ทั้งนี้ มักเกิดจากการรวมตัวกันสร้างสังคมที่รักและชอบในเรื่องเดียวกัน และบางครั้งยังเป็นการรวมกลุ่มกันโดยตั้งเป็นชมรม เช่น

เชียงใหม่
โดยงานแรก ๆ นั้นเป็นงานการ์ตูนของทาง ชมรมการ์ตูนเชียงใหม่ ซึ่งได้จัดงาน เชียงใหม่การ์ตูนและอนิเมชั่น ซึ่งงานที่คอสเพลย์เริ่มมีบทบาทในงานอย่างชัดเจนงานแรกก็คืองาน Freedom Cartoon & Animation 3 : Chiang Mai วันที่ 27-28 มีนาคม พ.ศ.2547 จัดที่ ศูนย์การค้ากาดสวนแก้ว จ.เชียงใหม่ และหลังจากนั้นก็มีการจัดงานนี้เป็นประจำสืบเนื่องมาจนถึงปัจจุบัน และมีงานอื่น ๆ จากผู้จัดเจ้าอื่น ๆ มากขึ้นรายชื่องานที่จัดในเชียงใหม่ เช่น
– งานการ์ตูนและอนิเมชั่นเชียงใหม่
– งานกาดการ์ตูนเชียงใหม่
– Comic Party (บางครั้ง)
– งาน Sing
– งาน  Maya Cosplay Contest

ตัวอย่างรูปจากงาน Freedom Cartoon & Animaion 3 ณ กาดสวนแก้ว จ.เชียงใหม่
27-28 มีนาคม พ.ศ.2547 (ค.ศ.2004)
– คลิกที่รูปเพื่อดูรูปใหญ่-

ขอนแก่น
มีงานการ์ตูนงานแรกที่ชัดเจนคือ Ota Ota Suki วันที่ 18 มีนาคม พ.ศ.2549 โดยชมรมการ์ตูนขอนแก่น จัดที่โรงแรมเจริญธานี ปรินเซส แม้ว่าจำนวนงานจะยังไม่มากเท่าเชียงใหม่ แต่ก็เป็นจังหวัดที่ 3 ที่มีงานคอสเพลย์อย่างเป็นรูปธรรม โดยปัจจุบันก็มีงานใหม่ ๆ ที่จัดโดยผู้จัดอื่น ๆ เป็นระยะรายชื่องานที่จัดในขอนแก่น เช่น
– Ota Ota Suki
– Gachapon
– C.O.S
– Tukcom Coverdance & Cosplay

นครราชสีมา
ซึ่งก็เคยมีงาน Honda Cover&Cosplay และยังมีงานที่จัดโดยกลุ่มชมรมคอสเพลย์นครราชสีมา หรือ กลุ่ม K-COS รายชื่องานที่จัดในขอนแก่น เช่น
– K-Cos Family

และยังรวมไปถึงจังหวัดต่าง ๆ ที่มีการจัดงาน เช่น ชลบุรี, ระยอง, เลย, อุบลราชธานี, ฯลฯ เพียงแต่ยังไม่ได้จัดเป็นประจำนัก
อย่างไรก็ตาม สังคมคอสเพลย์ยังเป็นสังคมเล็ก ๆ รวมไปถึงว่าแต่ละจังหวัดก็มีองค์ประกอบแตกต่างกันไป อย่างไรเสีย จุดศูนย์กลางของคอสเพลย์ก็ยังเป็นกรุงเทพนั่นเอง

 

ความแตกต่างหรือจุดเด่นของคอสเพลย์เมื่อเทียบกับแฟนซี

การแต่งแฟนซี โดยพื้นฐานแล้วคือการ “แต่งกายที่แปลกตากว่าปกติทั่วไป” โดยไม่มีเกณฑ์หรือข้อกำหนดใด ๆ เป็นพิเศษ สามารถที่จะออกแบบ สร้างสรรค์ไอเดียอย่างไรก็ได้ ในบางครั้งอาจจะมีธีมซึ่งเป็นลักษณะธีมกว้าง ๆ อะไรก็ได้ เช่น ธีมอียิปต์ ธีมเครื่องแบบ ฯลฯ เมื่อเทียบกับคอสเพลย์แล้ว คอสเพลย์จะมีเอกลักษณ์คือ “การแต่งกายเลียนแบบตัวละคร” ซึ่งมีความเจาะจงมากกว่า

 

อาจจะกล่าวได้ว่า คอสเพลย์แต่เดิมอาจจะเป็นรูปแบบการแต่งกายแบบย่อยของแฟนซี นั่นคือ เป็นการแต่งแฟนซีที่มีธีมว่าต้องเลียนแบบตัวละคร แต่เมื่อเวลาผ่านไป รูปแบบย่อยนี้ได้รับความนิยมมากยิ่งขึ้น และมีรูปแบบที่ชัดเจนจนสร้างเอกลักษณ์ของตัวเองเป็นกิจกรรม “คอสเพลย์” ที่มีความเด่นชัดกว่าแฟนซีทั่วไปนั่นเอง

 

จุดที่แต่งต่างระหว่างแฟนซีและคอสเพลย์ คือ “การแต่งกายเลียนแบบ” หรือ “ความเหมือนต้นแบบ” นั่นเอง
[ สามารถอ่านบทความวิเคราะห์ได้ที่ ความเหมือนและต่างใน Fashion, Fancy และ Cosplay ]

 

อย่างไรก็ดี เนื่องจากไม่มีการบัญญัตินิยามคำว่าคอสเพลย์อย่างชัดเจน จึงยังมีการถกเถียงอยู่ในหลาย ๆ ประเด็น เช่น คอสเพลย์ไม่จำเป็นต้องมีความเหมือน หรือ ไม่จำเป็นต้องเลียนแบบต้นแบบก็ได้ ในประเด็นที่เกี่ยวข้องกับหัวเรื่องนี้ก็คือ คอสเพลย์ออริจินอล นั่นเอง

 

ขั้นตอนการคอสเพลย์

สำหรับลักษณะการคอสเพลย์ของไทยนั้น มีทั้งในส่วนของการไปซื้อผ้า และ ตัดชุด, การว่าจ้างตัดชุด, การพรีออเดอร์ชุดคอสเพลย์, มีคนคอสเพลย์หลาย ๆ คนที่สามารถตัดชุดเองได้อีกด้วยดู ขั้นตอนการคอสเพลย์

See Also

Cosplayer
* Event

 

External links

1.Shunacho, “คอสเพลย์ครั้งแรกในประเทศไทย”
2.Patstudio, “ประมวลภาพการประกวดCOSPLAYครั้งแรกในประเทศไทย!!!”
3.TACES, “บันทึกงานคอสเพลย์”